America Gaeth a'r Cymry

• Hafan
• Mwy am y Gyfres
• Y Gaethfasnach
• Caethweision
• Caethfeistri
  • Cyfenwau Cymreig
  • Sut oedden nhw'n defnyddio'u caethweision?
• Diddymwyr
• Llefydd i ymweld â nhw

Y Caethfeistri

Cymharol brin yw'r dystiolaeth gadarn o Gymry oedd yn berchen ar gathweision yn yr Unol Daleithiau:

Enghreifftiau:

• Goronwy Owen o Fôn, oedd â phedwar caethwas ar ei blanhigfa dobaco yn Virginia yn y 1760au
• Cadwaladr Morgan, Crynwr o ardal y Bala oedd yn gwerthu caethweision yn Philadelphia ar ddechrau'r 18fed ganrif
• Owen Owens a ddaeth yn berchennog ar sawl planhigfa yn ardal Savannah ar ôl mudo o Ddinbych yn y 1770au
• Robert Williams, gweinidog gyda'r Bedyddwyr yn Welsh Neck, De Carolina ym mlynyddoedd canol y 18fed ganrif

Ond ni ddylid dehongli hyn i feddwl nad oedd llawer iawn mwy o Gymry'n gaethfeistri'n y cyfnod hwn. Gwyddwn fod Cymry America mewn cyfnod diweddarach wedi troi yn erbyn caethwasiaeth, ac mae'u fersiwn nhw o hanes yr Unol Daleithiau yn dal i ddylanwadu arnom hyd heddiw. Nid oes lle i amau nad ydyw'n gywir ar gyfer eu cyfnod nhw, sef canol y 19eg ganrif, ond beth am y ddwy ganrif cyn hynny?

Mae'n gyfnod anos o lawer i'w ddadansoddi gan yr hanesydd. Mae 'na lai o gofnodion wedi goroesi o'i gymharu â'r 19eg ganrif, a doedd dim gwasg Gymraeg yn America'r cyfnod. Dwy gymuned Gymraeg yn unig sydd wedi eu cofnodi yn nhaleithiau'r De yn y 18fed ganrif, un yng Ngogledd Carolina, a'r llall ar lannau Afon Peedee yn Ne Carolina.

Ac eto, roedd digonedd o gaethfeistri gyda chyfenwau Cymreig yn nhaleithiau'r De. Yn 1790 roedd cyfenwau Cymreig gan bron i ddeg y cant o boblogaeth y Carolinas a chwech y cant yn Virginia.

Rhaid bod yn ofalus gyda'r dystiolaeth yma. Fedrwn ni ddim dweud i sicrwydd fod pawb â chyfenw Cymreig wedi mudo o Gymru:

William Powell oedd perchennog un o'r planhigfeydd cyntaf ger Jamestown yn Virginia, ond gwyddwn mai yn Lloegr y cafodd ei eni.

Roger Williams oedd sefydlwr trefedigaeth Rhode Island, ond un o Loegr oedd yntau hefyd

Serch hynny, ar sail tystiolaeth y cyfenwau Cymreig gallwn ddweud yn betrus fod na lawer iawn o gaethfeistri yn y De oedd naill ai wedi mudo o Gymru neu'n ddisgynyddion i Gymry.