America Gaeth a'r Cymry

• Hafan
• Mwy am y Gyfres
• Y Gaethfasnach
• Caethweision
  • Mwy am y Slave Narratives
  • Colli Iaith a Gullah
• Caethfeistri
• Diddymwyr
• Llefydd i ymweld â nhw

Caethweision

Mwy am y Slave Narratives

Nid rhyw Uncle Tom's Cabin mo hyn. Tecach ei ddisgrifio fel Llyfr Ecsodus yr Affro Americanwr.

1930au - holi'r cyn-gaethweision

Fel rhan o ymdrechion ehangach i greu gwaith yn yr Unol Daleithiau yn ystod y 30au, sefydlwyd y Federal Writers Project (FWP). Un o'r tasgau a roddwyd i'r ysgrifennwyr di-waith oedd eu hanfon allan i gasglu tystiolaeth gan y genhedlaeth olaf o bobl dduon oedd wedi byw fel caethweision. O'r 4 miliwn a ddaethai yn rhydd nôl yn 1865, amcangyfrifid fod rhyw gan mil dal ar dir y byw yr adeg honno, a holwyd 2300 ohonynt.

Y dull o gyfweld

Wrth ddefnyddio'r cyfweliadau hyn fel ffynonellau hanesyddol, rhaid cadw ambell beth mewn cof;

• Pobl wynion gan amlaf a gafodd eu defnyddio i holi'r cyngaethweision, felly mae'n bosib nad oedden nhw bob amser mor agored ag y gallen nhw fod, rhag "pechu'r" sawl oedd yn eu holi.
• Roedd y rhanfwyaf o'r caethweision yn eu hwythdegau a chan eu bod nhw eisoes wedi byw'n hirach nag oedd yn gyffredin i gyn-gaethwas, gall eu bod nhw wedi cael eu trin yn well na'r rhelyw.
• Doedden nhw ddim yn defnyddio offer recordio, felly nid oes modd gwybod pa mor gywir y trawsysgrifwyd geiriau'r cyn-gaethweision.

Er mor amherffaith oedd y dulliau o gasglu eu tystiolaeth, roedd hwn yn broject hynod bwysig, yn bennaf efallai oherwydd fod cymaint wedi cael eu holi.

Slave narratives cynharach

Wrth gwrs, nid dyma'r tro cyntaf i gaethweision neu gyn-gaethweision gael cyhoeddi eu hanes. Un o'r cynta ac o bosib yr enwoca yw hunangofiant Olaudah Equiano (1789).

Roedd cofiannau o'r fath yn arf bwysig yn yr ymgyrch bropaganda yn erbyn caethwasiaeth, ac fe gyfieithwyd ambell un i'r Gymraeg.

Pwysigrwydd cyfweliadau'r 1930au

Ond rhyw gant yn unig o'r hunan gofiannau hyn a gyhoeddwyd cyn 1865, ac ychydig iawn wedyn. Er eu bod yn hirach, mae naws fwy llenyddol iddynt.

Mae cyfweliadau llafar y 1930au ar y llaw arall yn fwy uniongyrchol; ac ym marn llawer, yn fwy pwerus. Maent hefyd yn cynrychioli croesdoriad ehangach o lawer o brofiad dan y drefn gaeth. Drwy'r cyfweliadau hynod hyn, clywn hanes dirdynnol y caethwas, a hynny yn ei lais ei hun - neu rywbeth reit debyg iddo.