RHAGLEN SIOCLED
Sara Gibbard-Jones o Gaerdydd sy'n tywys Dudley ar daith go arbennig i ddarganfod siocled gorau'r byd. Ai Gwlad Belg sy'n haeddu'r clod, ynteu'r Unol Daleithiau neu Brydain Fawr? Bydd y ddau yn edrych ar y gwahanol fathau o siocled sy'n bodoli, gan ganolbwyntio, hefyd, ar waith Sara fel prynwr siocled.
HANES SIOCLED
Fodd bynnag, erbyn 1606 roedd monopoli Sbaen wedi dod i ben, yn dilyn ymweliad Eidalwr oÍr enw Francesco Carletti ä Chanolbarth America. Yno fe ddaeth o hyd iïr hyn roedd y Sbaenwyr wediÍi ddysgu, a dychwelyd iÍr Eidal gydaÍi wybodaeth.
Fe ddaeth y Ffrancwyr o hyd iÍr gyfrinach ym 1615, ac erbyn 1684 roedd eu cyflenwad o ffa coco wedi gwellaÍn sylweddol wedi iddynt feddiannu ynysoedd Ciwba a Haiti, a sefydlu planhigfeydd coco eu hunain..
Erbyn canol y 17eg ganrif roedd yr Iseldiroedd wedi cipio ynys Curacao yn y CaribÓ, aÍu galluogodd i ddod o hyd iÍw ffa eu hunain, ac a hybu lledaeniad y fasnach.
Fe gyrhaeddodd cyfrinach y ddiod siocled Prydain yn y 1650au, o Ffrainc. Yn fuan fe ddaeth yn rhywbeth iÍr cyfoethog yn unig i fwynhau (yn debyg iÍr Mayaid ganrifoedd ynghynt!). Roedd hwn oherwydd y dreth sylweddol a godwyd ar fewnforio ffa coco.
Agorwyd y ïTy SiocledÍ cyntaf yn Llundain ym 1657, gyda nifer eraill yn dilyn yn fuan. FeÍu defnyddiwyd fel clybiau gan gyfoethogion a dynion busnes.
Yn y 1600au fe gludwyd coco iÍr trefedigaethau Prydeinig yng Ngogledd America: bellach trigolion yr Unol Daleithiau a Chanada ywÍr bwytawyr mwyaf o siocled yn y byd.
Roedd yn bosibl i bobl wneud siocled-yfed gartref, gan brynu cacen solid o goco gwasgedig.
Tua dechrauÍr 1700au fe wellwyd blas siocled-yfed pan ychwanegodd rhai yn Lloegr ychydig o laeth iÍr pair. Erbyn diwedd y ddeunawfed ganrif roedd y ïTai SiocledÍ wedi diflannu.
Fe ledaenwyd planhigfeydd coed coco oÍu cynefin gwreiddiol yng Nghanolbarth a De America i wledydd ar draws y byd a feddai hinsawdd ffafriol, er mwyn cwrdd äÍr alwad gynyddol am ffa coco.
Hyd y 1800au, yr unig fath o siocled a fwytawyd oedd y powdwr coco a ychwanegwyd at gynhwysion cacennau. Wedyn ym 1828, gwnaeth cemegydd oÍr Iseldiroedd, Coenraad Van Houten, ddyfeisio ffordd i gymryd y ïmenyn cocoÍ chwerw ei flas allan oÍr ffa wediÍu rhostio. Heb sylweddoli hynny, fe wnaeth Van Houten hiÍn bosibl i greuÍr bariau o siocled syÍn gyfarwydd i ni heddiw.
Ym 1853, gostyngodd Llywodraeth Prydain y dreth ar siocled. Fel canlyniad i hyn, ac iÍr gwelliant mewn trafnidiaeth a.y.y.b. a ddilynodd y chwyldro diwydiannol, fe ddaeth siocled o fewn cyrraedd pawb, ac nid yn unig yr ychydig breintiedig.
Gyda mwy o ddiddordeb mewn siocled, fe ddaeth cynydd yn ei wneuthuriad. Gan gredu fod gan siocled rinweddau meddygol, y gwneuthurwyr cyntaf oedd fferyllwyr megis FryÍs ym Mryste a TerryÍs yng Nghaerefrog. Yn fuan, fe ddaeth gwneuthurwyr newydd a fuÍn wreiddiol yn groseriaid Æ pobl fel John Cadbury o Firmingham a RowntreeÍs yng Nghaerefrog.
Heddiw, y maeÍn ffaith hysbys bod y rhan fwyaf ohonom yn dwli ar siocled gan fod pobl Prydain, yn unig, yn gwario £3 biliwn ar siocled bob blwyddyn, syÍn golygu ein bod niÍn bwyta dros hanner miliwn o dunelli metrig oÍr nwyddau brown hudolus!
tudalen flaenorol
Fe ddaeth y Ffrancwyr o hyd iÍr gyfrinach ym 1615, ac erbyn 1684 roedd eu cyflenwad o ffa coco wedi gwellaÍn sylweddol wedi iddynt feddiannu ynysoedd Ciwba a Haiti, a sefydlu planhigfeydd coco eu hunain..
Erbyn canol y 17eg ganrif roedd yr Iseldiroedd wedi cipio ynys Curacao yn y CaribÓ, aÍu galluogodd i ddod o hyd iÍw ffa eu hunain, ac a hybu lledaeniad y fasnach.
Fe gyrhaeddodd cyfrinach y ddiod siocled Prydain yn y 1650au, o Ffrainc. Yn fuan fe ddaeth yn rhywbeth iÍr cyfoethog yn unig i fwynhau (yn debyg iÍr Mayaid ganrifoedd ynghynt!). Roedd hwn oherwydd y dreth sylweddol a godwyd ar fewnforio ffa coco.
Agorwyd y ïTy SiocledÍ cyntaf yn Llundain ym 1657, gyda nifer eraill yn dilyn yn fuan. FeÍu defnyddiwyd fel clybiau gan gyfoethogion a dynion busnes.
Yn y 1600au fe gludwyd coco iÍr trefedigaethau Prydeinig yng Ngogledd America: bellach trigolion yr Unol Daleithiau a Chanada ywÍr bwytawyr mwyaf o siocled yn y byd.
Roedd yn bosibl i bobl wneud siocled-yfed gartref, gan brynu cacen solid o goco gwasgedig.
Tua dechrauÍr 1700au fe wellwyd blas siocled-yfed pan ychwanegodd rhai yn Lloegr ychydig o laeth iÍr pair. Erbyn diwedd y ddeunawfed ganrif roedd y ïTai SiocledÍ wedi diflannu.
Fe ledaenwyd planhigfeydd coed coco oÍu cynefin gwreiddiol yng Nghanolbarth a De America i wledydd ar draws y byd a feddai hinsawdd ffafriol, er mwyn cwrdd äÍr alwad gynyddol am ffa coco.
Hyd y 1800au, yr unig fath o siocled a fwytawyd oedd y powdwr coco a ychwanegwyd at gynhwysion cacennau. Wedyn ym 1828, gwnaeth cemegydd oÍr Iseldiroedd, Coenraad Van Houten, ddyfeisio ffordd i gymryd y ïmenyn cocoÍ chwerw ei flas allan oÍr ffa wediÍu rhostio. Heb sylweddoli hynny, fe wnaeth Van Houten hiÍn bosibl i greuÍr bariau o siocled syÍn gyfarwydd i ni heddiw.
Ym 1853, gostyngodd Llywodraeth Prydain y dreth ar siocled. Fel canlyniad i hyn, ac iÍr gwelliant mewn trafnidiaeth a.y.y.b. a ddilynodd y chwyldro diwydiannol, fe ddaeth siocled o fewn cyrraedd pawb, ac nid yn unig yr ychydig breintiedig.
Gyda mwy o ddiddordeb mewn siocled, fe ddaeth cynydd yn ei wneuthuriad. Gan gredu fod gan siocled rinweddau meddygol, y gwneuthurwyr cyntaf oedd fferyllwyr megis FryÍs ym Mryste a TerryÍs yng Nghaerefrog. Yn fuan, fe ddaeth gwneuthurwyr newydd a fuÍn wreiddiol yn groseriaid Æ pobl fel John Cadbury o Firmingham a RowntreeÍs yng Nghaerefrog.
Heddiw, y maeÍn ffaith hysbys bod y rhan fwyaf ohonom yn dwli ar siocled gan fod pobl Prydain, yn unig, yn gwario £3 biliwn ar siocled bob blwyddyn, syÍn golygu ein bod niÍn bwyta dros hanner miliwn o dunelli metrig oÍr nwyddau brown hudolus!
tudalen flaenorol