• Cynhyrchwyr Cymreig o Fêl
• Mêl - Sut y'i cynhyrchir
• Mêl - y Mathau Gwahanol

Er bod cynnwys mêl yn gyfangwbl naturiol, mae ei flas yn dibynnu ar y math o neithdar a gasglwyd o’r amrywiaeth helaeth o flodau sy’n ffynonellau i’r hylif melys. Gall y mêl ddod o un fath o flodyn yn unig (monofloral) neu o neithdar amryw fath o flodau (polyfloral). Yn ogystal gallwch brynu mêl a ddaw o gyfuniad o sawl ffynhonnell wahanol er mwyn creu blas arbennig, a elwir yn fêl cymysg, neu blended.

Ceir yn llythrennol gannoedd o wahanol flasau ar fêl oherwydd y nifer o fathau o flodau a all fod yn ffynhonnell neithdar i’r gwenyn. Felly, mae rhai mathau o fêl yn dod o dim ond un wlad arbennig oherwydd i’r blodau fod yn unigryw i’r ardaloedd hynny. Er enghraifft, yn America ceir dros 300 o fathau o fêl sy’n ond i’w cael yno. Isod ceir tabl sy’n dangos mathau gwahanol o flasau mêl ac o ba wlad maent yn dod.

Blas / Math o Fêl	Gwlad / Gwledydd eu Tarddiad
Alffalffa	UDA (Taleithiau’r Gorllewin)
Attiki	Gwlad Groeg
Blodau Cymysg	Nifer o wledydd gwahanol
Blodeuyn Acasia	Hwngari; Rwmania; Bwlgaria; Tsieina; UDA (Califfornia)
Blodeuyn Afal	Prydain
Blodeuyn Ceirios	Prydain
Blodeuyn Leim	Tseinia; Gwlad Pwyl; Prydain
Blodeuyn Oren	Sbaen; Fflorida; Mecsico
Blodyn yr Haul	Ffrainc; Sbaen
Bysedd y Cwn (Foxglove)	UDA (Oregon)
Cneuen Gastan (Chesnut)	Yr Eidal
Draenen Wen	Prydain
Ewcalyptus	Awstralia
Groegaidd (Hymenium a Teim)	Gwlad Groeg (o’r mynyddoedd)
Grug	Prydain
Gwaglwyfen (Basswood)	De Canada; UDA
Gwenith yr Hydd (Buckwheat)	UDA
Hilo Blodeuog Trofannol	Hawaii
Lafant	De) Ffrainc; Sbaen
Lledrwydden (Leatherwood)	Tasmania
Macadamia	Hawaii; Awstralia
Manwca	Seland Newydd
Mecsicanaidd (llwyn Dzidlze)	Mecsico (Penrhyn yr Yucatan)
Meillionen	Canada; Seland Newydd
Meillionen Mefis	Awstralia
Millefiori	Yr Eidal
Mwyaren y Brain (Huckleberry)	UDA (Montana)
Rhosmari	Ffrainc; Sbaen
Saesneg (Cyfuniad o Flodau)	Prydain
Tafod yr Ych (Borage)	Prydain; Seland Newydd
Teim Gwyllt	Seland Newydd; Sbaen; Gwlad Groeg; Ffrainc

Fe ddaw mêl mewn amryw o ffurfiau gwahanol:

Mêl hylif:

dyma’r fath fwyaf cyffredin o fêl ac, oherwydd ei gysondeb, dyma’r fath fwyaf cyfleus i’w ddefnyddio mewn coginio.

Mêl Chwipiedig / Hufennog:

wedi ychydig o amser, bydd mêl hylif yn crisialu (nid yw hyn yn niweidiol). Fe ddarparir mêl chwipiedig yn y ffurf grisialog hon, a phan yw’n cyrraedd tymheredd yr ystafell gellir ei daenu megis menyn. Mae’r mêl yma hefyd yn adnabyddus fel mêl soled neu fêl caled.

Mêl Crwybr:

mae crwybr cwyr y gwenyn yn fwytadwy, ac felly mewn ‘mêl crwybr’ mae’r pecyn yn cynnwys y ddau.

Mêl â Darnau o Grwybr:

lle mae’r crwybr wedi torri mewn darnau yn y mêl.

Mêl Talpiau:

lle mae darnau o’r crwybr wedi’u gorchuddio mewn mêl hylif yn y jariau.

Fel arfer mae cryfder blas y mêl yn amlwg o’i liw. Mae lliw golau yn dynodi blas mwyn tra bod mêl mwy tywyll â blas cryfach. Yr ystod o liwiau mêl yw : gwyn-dwr ­ tra gwyn ­ gwyn ­ ambr tra golau ­ ambr golau ­ ambr ­ ambr tywyll (bron yn ddu). Mae ansawdd y mêl hefyd yn amrywio rhwng ‘tenau’ a ‘thrwm’.

Mae mêl yn gymysgedd cymhleth o siwgrau naturiol (80%) ­ yn bennaf ffrwctos a glwcos ­ dwr (18%) a fitaminau, mwynau, paill a phrotein (2%).

Er i fêl gael ei gynhyrchu ar draws y byd, dim ond ar adegau cynhesaf y flwyddyn gellir cynaeafu mêl, pan fo planhigion yn eu blodau. Felly yn y gwledydd sydd â hinsoddau oerach, ’does ond tymor byr i gasglu mêl (er enghraifft, cyfnod o 2-3 wythnos yn unig yn y Ffindir) ac felly nid ydynt yn gallu cynhyrchu cymaint â’r gwledydd cynhesaf. Fe gynhyrcha Prydain o gwmpas 4000 o dunelli o fêl bob blwyddyn, ond mae’r Prydeinwyr yn bwyta ymhell dros 25,000 o dunelli, sy’n golygu ein bod ni’n dibynnu’n helaeth ar fewnforio o’r gwledydd sydd â thymhorau cynhyrchu hirach.