• Ryseitiau

Ceir isod rhestr gynhwysfawr o’r cynhwysion a’r prydau sy’n rhan hanfodol o goginio Jamaica a’r Caribî. Mae’n siwr y byddwch yn adnabod rhai ohonynt, ond bydd y rhan fwyaf yn anghyfarwydd, er iddynt fod yn rhan annatod o ddiwylliant yr ynysoedd.

A-B    C-D    E-J    L-P    R-S    T-Y

Eggplant

Llysieuyn bychan, o liw gwyn neu lafant, sydd ar gael drwy’r flwyddyn.

Escabeche/Escovitch

Gair o’r Sbaeneg sy’n golygu ‘wedi piclo’. Mae hwn yn bryd o fwydydd y môr, wedi’u potsio neu’u ffrio mewn sosban, ac yna eu rhoi mewn marinâd o sudd sitrws neu finegr gwyn, sbeisys, pupurau, olew a pherlysiau ffres.

Fanila

Fe ddaw o godau’r ffa fanila sy’n tyfu ar degeirian (orchid) sy’n gyffredin ar yr ynysoedd. Fe’i defnyddir mewn llawer iawn o bwdinau, ac i roi blas ar rai fathau o rym .

Ffa (Pys)

Yn Jamaica cyfeirir at unrhyw fath o ffa fel ‘pys’, fel mewn pryd o fwyd ‘Reis a Phys’. Mae ‘Pys’ felly yn gallu golygu cidnabêns, ffa du, pys-llygaid-du, pys colomennod, ffacbys, pys melyn, ffa gwynion ac yn y blaen. Mae ffa / pys yn brif ffynhonnell protein ar ynys Jamaica.

Ffrwyth Bara (Breadfruit)

Yn gynhenid o ynys Tahiti, fe ddygwyd y ffrwyth hwn i’r Caribî gan Gapten Bligh ym 1793, wedi iddo oroesi gwrthryfel ar ei long ‘The Bounty’. Mae’r planhigyn ond yn fwytadwy pan wedi’i goginio, pan y’i defnyddir yn lle reis, pasta a llysiau llawn startsh

Folk Art Garnish

Mae olew annatto yn cael ei roi i fewn i botel gwasgadwy, ac yna mae’r olew yn cael ei ollwng dros y pryd fel addurniad i hybu blas y bwyd.

Fungi/Funghi

Saig ychwanegol o flawd corn ag okra, winwns, pupurau, perlysiau a sesnadau sbeislyd ­ y cyfan wedi’i falu at ei gilydd. Mae’r pryd yn mynd o dan enw ‘coocoo’ ar ynys Barbados, a ‘foofoo’ ym mannau eraill yn y Caribî.

Gafr

Yn cael ei ddefnyddio’n arbennig i wneud cyrri-gafr. Dywedir bod mewnfudwyr o’r India i Jamaica wedi chwilio’n ofer am gig oen i’w fwyta, ac iddynt benderfynu coginio geifr. Yn ogystal â’r cig, mae llaeth gafr a chaws gafr yn gynhwysion o bwys yng nghoginio Jamaica.

Granadila (Passion Fruit)

Ffrwyth hirgrwn egsotig, a ddefnyddir mewn suddion, diodydd, pwdinau a sawsiau.

Guava

Ffrwyth lliw coch/oren disglair, yn debyg ei faint i lemwn bychan. Fe’u defnyddir mewn pastas ac i wneud jeli. Ceir dros 100 o wahanol fathau o guava, sydd hefyd yn cael eu defnyddio yn y Caribî i wneud pâst o’r enw ‘Caws Guava’.

Guinep

Ffrwyth trofannol gwyrdd bychan.

Gwichiad Moch (Whelk)

Malwoden y môr, sy’n arfer cael ei stemio mewn dwr hallt a’i bwyta gyda menyn garlleg, neu ei grilio mewn marinâd neu saws o fenyn garlleg.

Irish Moss

Diod iachus a ddaw o wymon.

Jack

Ceir dros 200 wahanol fath o’r pysgod mawr hyn, a olyga iddynt gael eu hadnabod â sawl enw, fel jac cwt-melyn, jac cefn-gwyrdd, burnfin jack, jac du a jac ambr. Maent yn lliwgar ac ar gael mewn moroedd ledled y byd.

Jackass Corn

Bisgeden o gnau coco a siwgr.

Jackfruit

Ffrwyth â chnawd trwchus melyn, sy’n arfer cael ei rostio neu’i ferwi.

Janga

Crayfish ­ math o gimwch.

Jeli

Enw ar y cnawd sydd mewn cneuen goco ifanc

Jerk

‘Jerky’ yn y Saesneg, neu ‘charqui’ yn y Sbaeneg. Marinâd o sbeisys a phupurau poeth iawn, sy’n cael ei rhwbio i fewn i stribynnau o gig neu bysgod i’w gwneud yn dyner a’u cadw.

Jicama

Gwreiddlysieuyn sy’n edrych fel meipen fawr frown.