• Ryseitiau

Ceir isod rhestr gynhwysfawr o’r cynhwysion a’r prydau sy’n rhan hanfodol o goginio Jamaica a’r Caribî. Mae’n siwr y byddwch yn adnabod rhai ohonynt, ond bydd y rhan fwyaf yn anghyfarwydd, er iddynt fod yn rhan annatod o ddiwylliant yr ynysoedd.

A-B    C-D    E-J    L-P    R-S    T-Y

Leimiau

Mae leim yn gynhwysyn o bwys yn y rhan fwyaf o sawsiau a marinadau Jamaica. Fe’u tynnir yn wyrdd, ac yna maent yn aeddfedu a throi’n felyn. Maent yn ffynhonnell arbennig o fitamin C, ac fe’u cludwyd i’r ardal gan Christopher Columbus.

Mango

Ffrwyth sy’n dod yn wreiddiol o’r India, sy’n amrywio yn ei liw o wyrdd i goch disglair. Mae’r mangos gwyrdd yn well ar gyfer gwneud chutney neu stiw, tra bod y gweddill yn dueddol o fod yn gadarn ac yn felys, ac yn addas ar gyfer marinadau, sawsiau a phwdinau fel hufen iâ neu sorbed.

Manish Water

Dywedir bod y swp hwn â’r gallu i roi blew ar frest dynion, a rhoi barf ar wyneb merch! Hefyd, yn ôl y chwedl, mae ganddo’r grym i wella’r gwan, anffrwythlondeb ac annwyd cyffredin. Mae’n cynnwys bananas, yams, pupurau, rym gwyn a phen a thraed gafr.

Marinâd Adobo (Adobo Rub)

Marinâd ar gyfer cigoedd neu gyw iâr sydd i’w rhostio neu’u grilio. Mae’n cynnwys halen, pupurau tsili, garlleg, winwns a leim.

Marlyn Glas

Pysgodyn o safon sy’n boblogaidd iawn yn Jamaica. Dywedir mai hwn yw ateb yr ynys i eog cochion. Os nad yw’r marlyn yn cael ei fwyta’n syth, mae’n cael ei drin â mwg.

Mauby (Mawby)

Diod a ddaw o risgl coeden drofannol, sy’n cael ei ferwi â sbeisys. Dywedir fod gan hon y gallu i leihau lefelau colesterol.

Mojito

Coctel cynhenid i ynys Ciwba a wneir o rym , leim a dwr soda.

Naseberries

Ar gael yn Jamaica o fis Mawrth hyd Gorffennaf. Mae’n ffrwyth hirgrwn, â lliw melyn neu frown golau, yn debyg ei faint i ffrwyth ciwi ac â blas tebyg i beren. Maent yn llawn sudd pan yn aeddfed, ac fe’u defnyddir mewn pwdinau a saladau, ac fel byrbrydau.

Nytmeg

Mae nytmeg ffres yn hollbwysig mewn coginio Jamaica. Mae’r trigolion yn bendant eu cred bod blasau’r cacennau, pwdinau a diodydd yn llawer gwell ag ysgeintiad o nytmeg wedi’i gratio’n ffres (yn hytrach na’r nytmeg wedi’i falu sydd ar gael mewn siopau).

Okra

Llysieuyn a ddaeth i’r Caribî o Affrica. Fe’i defnyddir wedi’i ffrio mewn prydau, neu fel cyfrwng tewhau mewn sawsiau neu stiwiau.

Ortanique

Ffrwyth sy’n groesiad rhwng oren a thanjerîn.

Paella

Pryd arall sy’n tarddu o Sbaen. Mae paella yn arfer cynnwys reis, amryw fwydydd y môr, cyw iâr, porc a ffa, wedi eu coginio mewn isgell cyw iâr. Mae’r rysáit yn amrywio yn ôl mympwy’r cogydd.

Papaya

Hefyd yn adnabyddus fel ‘PawPaw’. Mae hwn yn felon mawr, sy’n pwyso rhwng 8 ac 20 pwys. Maent yn boblogaidd mewn sawl chutney a relish, ac mewn saladau, pwdinau a diodydd.

Patty

Gair sy’n dod o’r ‘pasty’ Saesneg. Mae patty yn bastai grystiog wedi’i phobi, fel arfer â llenwad o friwsion bara, cig eidion mân a sbeisys wedi’u malu. Ceir patties ar hyd a lled Jamaica, mewn caffis ac mewn stondinau ochr yr heol.

Pimento

Gweler ‘Pupur Jamaica’.

Pinafal

Mae’r ffrwyth hwn yn gynhenid i’r ynysoedd, ac fe’i defnyddiwyd gan lwyth yr Arawak. Ar un adeg roedd y binafal yn cael ei ystyried yn ffrwyth egsotig, ond bellach mae’r ffrwyth hyblyg hwn yn cael ei ddefnyddio mewn prydau sawrus ac mewn prydau melys a diodydd.

Plantain

Bananas coginio yw’r rhain, sydd â lle pwysig yn ymborth y Caribî. Fel arfer mae’r plantains yn cael eu sleisio, eu trochi mewn cytew a’u ffrio’n ddwfn. Yn fanwl gywir, mae plantains yn llysiau yn hytrach na ffrwythau, ac mae’n rhaid eu coginio cyn eu bwyta

Plwmsen yr Iddew

Hedyn melyn-gwyrdd hir-fain yw’r ‘Jew Plum'. Mae’n arfer cael ei stiwio a’i weini fel pwdin.

Porc

Y Sbaenwyr a ddaeth a phorc i’r ynysoedd, a hwn oedd y cig cyntaf i’w ddefnyddio mewn prydau ‘jerk’ yn Jamaica. Arferai llwyth yr Arawak hela moch, ac mae coginio moch ar gigweiniau o hyd yn boblogaidd yn y Caribî.

Pupur Jamaica (Allspice)

Mwyaren yw hon sy’n dod o goeden sy’n gynhenid i Jamaica. Mae’r mwyar â lliw brown/coch tywyll, tra bod yr arogl a’r blas yn debyg i gymysgedd o sinamon, clof, nytmeg, pupur, anis a choriander. Mae hefyd yn adnabyddus fel ‘Hedyn Pimento’.

Pupurau Tsili Scotch Bonnet

Yn ôl Graddfa Scoville dyma’r pupurau poethaf yn y byd. Fel arfer caiff y tsilis eu sychu, a’u malu neu’u rhoi i fewn i sawsiau. Mae’r pupur, sy’n adnabyddus ar yr ynys fel ‘Bonney’ neu ‘wiri wiri’, yn fath o bupur ‘habanero’, ac mae’n cynhwysyn annatod mewn prydau ‘jerk’ Jamaica. Fe ddaw’r enw o debygrwydd y pupur i het Albanaidd. Cymerwch ofal, oherwydd mae’r pupur yn chwilboeth ac yn llosgi'r tafod.

Pwmpen y Caribî (West Indian Pumpkin)

Gweler ‘Calabaza’

Pys

Gweler ‘Ffa’.

Pys Gungo

Pys lliw gwyrdd a brown sy’n cael eu defnyddio mewn sawl pryd bwyd yn y Caribî. Hefyd yn adnabyddus fel pys colomennod neu bys ‘congo’.

Pysgnau

Fe’u bwytir cyn pryd o fwyd (yn ffres neu wedi’u rhostio), neu maent yn cael eu malu a’u hychwanegu at fwydydd i ychwanegu blas.

Pysgod

Mae pysgod traddodiadol y Caribî yn cynnwys cleddbysgodyn (swordfish), tiwna, picell fôr (spearfish), wahoo a mahimahi

Pysgod Hallt (Saltfish)

Pysgod y môr sydd wedi’u halltu a’u sychu. Fel arfer penfras yw’r pysgod, ond gellir hefyd ddefnyddio penogyn, hadog neu fecryll. Mae pysgod hallt ac aci yn ffefrynnau yn Jamaica ar gyfer brecwast.

Pysgodyn Hedegog (Flying Fish)

Pysgodyn lliw arian-glas ag esgyll mawr sy’n edrych fel adenydd. Fel arfer maent yn cael eu ffrio mewn sosban â haen o friwsion bara.