dudley banner

ENGLISH

CHWILIAD CHWIM   CHWILIO
special features recipes Gwir Flas
llun o Dudley

BWYD NEWID HWYL

Mae'r hen ddywediadau sy'n honni 'you are what you eat' yn gwreiddio o'r berthynas rhwng ein lles ni'n gyffredinol a'r bwyd yr ydym yn ei fwyta. Yn amlwg, rydym yn bwyta i fyw a rydym yn hoffi cael dewis eang o fwydydd ond yn y blynyddoedd diweddaraf, mae ymchwil wyddonol wedi dangos tystiolaeth y gall yr hyn yr ydym yn ei fwyta a phryd rydym yn bwyta, newid y ffordd y mae ein ymennydd yn gweithio.

BETH I FWYTA

I gael y budd mwyaf rhaid i falans fodoli. Yn amlwg, pe byddem yn bwyta carbohydradau yn unig, byddai’r manteision yn cynyddu dipyn ond nid yw hi bob amser yn realistig i ni wneud hyn o ddydd i ddydd a byddai’r pryd bwyd yn eitha diflas. Fodd bynnag, byddai bwyta pretzels neu popgorn, er enghraifft, yn helpu unrhyw densiwn yn ystod y dydd. Byddai lleihau braster a charbohydradau a chynyddu protein yn help mawr ac yn annog effrogarwch (alertness), egni meddyliol ac adweithiau (reactions) cyflymach, ond gall bwyta protein 2-3 awr cyn mynd i’n gwely achosi diffyg cwsg.

Yn ei gyfanrwydd, mae’r cysylltiad rhwng bwyd a’n teimladau wedi achosi problemau difrifol o ran pwysau. Mae llawer o bobl yn troi at fwyd pan yn hapus, trist neu o dan bwysau all arwain at batrwm sy’n anodd i’w ddadwneud. Ond, mae yna lawer ddulliau y gellir eu trio i geisio torri’r cysylltiad bwyd a theimladau:

Ceisiwch gadw bwyd ar wahan i rai gweithgareddau penodol. Er enghraifft, os ydym yn bwyta tra’n bod yn eistedd i lawr, yn gwylio’r teledu neu’n darllen y papur yn y bore, gall hyn achosi ymateb chwant bwyd pan nad oes wir angen bwyd.
Gall fod yn help i greu amserlen fwyd ar gyfer eich prydau er mwyn i chi allu cyfyngu a rheoli’r nifer o droeon yr ydych yn bwyta bob dydd. Gall hyn wneud gwahaniaeth mawr pan fyddwch yn peidio â bwyta ar adeg sy’n arferol i chi fwyta. Mae’n debygol y byddwch yn gorfwyta y diwrnod canlynol.
Dewiswch un lle yn eich cartref i fwyta fel eich bod yn datgysylltu bwyta oddi wrth unrhyw weithgaredd arall. Er enghraifft, mae llawer yn mwynhau brecwast yn eu gwlau neu fwynhau bwyd mewn moethusrwydd eu hoff gadair.

Ceisiwch arbed adwaith cadwynol. Hynny yw, pan yn dilyn patrwm bwyta, falle y byddwch yn bwyta bar o siocled os ydym yn teimlo o dan bwysau. Gall hyn arwain at deimlo’n euog ac iselder oherwydd fod y patrwm bwyta wedi’i dorri ac yna mae’n bosib y byddwch yn bwyta mwy o siocled. Mae’n ddigon posib y bydd y patrwm yn ail adrodd, felly er mwyn torri’r gadwyn, gallwch wobrwyo’ch hun gyda rhywbeth heblaw am fwyd fel bath neu ffilm, CD newydd neu ddilledyn newydd.

Pan yn teimlo’n sall, ceisiwch gadw deiet iach. Mae’n bwysig eich bod yn bwyta brecwast ac yn bwyta’n rheolaidd. Mae’n hawdd meddwl y byddwch yn gwella’ch hun os ydych yn bwyta bwydydd llawn braster ond dim ond dros dro y bydd y bwydydd hyn yn codi’ch ysbryd. Nid yw hyn yn golygu na allwch fyth wobrwyo’ch hun â bar o siocled bob hyn a hyn. Y peth pwysicaf i’w gofio yw’r idiom ‘gormod o ddim nid yw’n dda’.

Yn syml, os ydych yn teimlo’n iach, byddwch yn awyddus i aros yn y cyflwr hwnnw:

Sicrhewch eich bod yn cael digonedd o haearn er mwyn arbed anaemia. Gellir cael haearn o gig, llysiau gwyrdd, ffacbys ac wyau.
Mae’n bwysig bwyta bwydydd sy’n cynnwys fitaminau B, fel llysiau gwyrdd, cig, marmite a bara gwenith cyflawn. Mae diffyg fitamin B yn gallu eich gwneud yn flinedig ac yn isel.
Ceisiwch fwyta pysgod olewaidd (macrell, tiwna, sardîn a samwn) o leia ddwywaith yr wythnos. Maent yn cynnwys asidau seimlyd y mae’r ymennydd a’r nerfgelloedd eu hangen.
Ceisiwch beidio ag yfed coffi, te a diodydd meddal yn ystod y nosweithiau, oherwydd y gall hyn effeithio ar eich patrwm cysgu.
Peidiwch ag yfed gormod o alcohol. Mae alcohol yn dawelyn (depressant) a gall annog bwyta’r bwydydd anghywir.
Yfwch ddigon o ddwr bob dydd oherwydd y gall reoli eich chwant bwyd. Mae angen o leiaf 2 litr o ddwr arnom yn ddyddiol ond gall hyn gynyddu mewn tywydd poeth neu tra’n ymarfer corff.

Mae carbohydradau yn rhoi egni i ni tra bod protein yn annog tyfiant o ran ein celloedd, esgyrn, croen a gwallt. Cofiwch fod angen i brotein gael ei gyfuno â charbohydradau er mwyn cael y budd gorau o serotonin. Mae angen braster hefyd oherwydd fod 60% o’r ymennydd yn fraster. Fodd bynnag, dylid cyfyngu ar fraster dirlawn (saturated fat), bwydydd sydd wedi eu prosesu, cynnyrch llaeth, siwgr ac yn y blaen. Y braster ‘da’ yw braster gellir ei gael o fwydydd fel olewydd, india-corn, olew sesame, pysgod olewaidd a chnau heb halen sy’n iach i ni eu bwyta bob hyn a hyn yn ystod yr wythnos.

DUDLEY
Cynhyrchiad Teledu Opus ar gyfer S4C

RHAGLENNI
ARCHIF RHAGLENNI
MWY