• Dudley yn Umbria
• Bara
• Caws
• Cig

BARA

• Mae ffordd pobl Umbria o wneud bara yn tanlinellu eu hagwedd at fwyd ­ cadw pethau’n syml tra’n cynnig digon o amrywiaeth. Mae’r Eidalwyr wedi gwneud crefft allan o’r broses o wneud bara, trwy ddefnyddio amrywiaeth o gynhwysion a blasau i greu nifer fawr o wahanol fathau o fara. Ceir rhai wedi’u stwffio â chig, caws, sbigoglys a phupurau, neu â thrwythiad o berlysiau, garlleg neu domatos.



• Un o allforion mwyaf llwyddiannus yr Eidal yw’r pitsa, sydd bellach yn fwyd-gyfleus mwyaf poblogaidd yr Unol Daleithiau. Dywedir mai pobydd o Napoli (Naples) o’r enw Raffaele Esposito a ddyfeisiodd y pitsa, a hynny pan yn gorfod creu pryd ar gyfer ymwelwyr brenhinol. Cymysgodd domatos, mozzarella a basil, a’u rhoi ar fara gwastad, ysgafn. Mae’n debyg bod lliwiau’r cynhwysion ar wyneb y pitsa yn cynrychioli’r tri lliw ar faner yr Eidal ­ coch, gwyn a gwyrdd.



• Er i’r pitsa gael ei ddyfeisio yn ne’r wlad, fe ledaenwyd y syniad trwy’r Eidal gan ei fod yn hyblyg ac yn ddeniadol. Ni chymrodd yn hir i ardaloedd eraill fabwysiadu’r dechneg o wneud pitsas, a ddaeth yn ffordd ychwanegol o amrywio’r bara a bobid ledled y wlad.



• Yn gyffredinol, gwneir bara yn Umbria heb ddefnyddio halen, ac felly mae llawer o bobl yn cwyno ei fod yn ddi-flas pan yn ei brofi am y tro cyntaf. Yn wir, bydd sawl ymwelydd i’r rhanbarth yn meddwl bod pobyddion Umbria wedi anghofio am yr halen, ond y gwir yw bod y syniad o bobi bara heb halen yn deillio nôl i ganol yr 16ed Ganrif, pan godwyd treth ar halen gan y Pab.



• Heb yr halen yn y cynhwysion, darganfuwyd bod y bara yn galetach ac yn fwy crystiog, ac yn para’n well heb iddo sbwylio. Lledaenwyd gwahanol bethau ar y bara i’w wlychu ac i ychwanegu halen at y blas. Gellir trawsnewid bara diymhongar yn fyrbryd blasus trwy ychwanegu caws Parmesan, darn o prosciutto neu haenen ddigonol o afu cyw iâr neu bâst clôr y moch (truffle paste).



• Yn aml ychwanegir darnau o fara at gawg o gawl neu lysiau, neu at saws o domatos a garlleg sy’n mudferwi yn y sosban. Prif brydau Umbria sy’n seiliedig ar fara yw:
  Panzanella: gair Eidalaidd sy’n golygu ‘salad bara’; mae hwn yn bryd yr haf ac yn arfer cynnwys tomatos aeddfed, llawn sudd, a llysiau tymhorol ffres.
  Bruschetta: yn llythrennol mae’r gair bruschetta yn golygu ‘rhoi lliw i’r bara’ ­ trwy ei dostio neu’i roi o dan y gril.
  Torta al Testo: bara isel a wneir gyda llaw. Mae’r toes yn gymysgedd o ddwr, blawd, halen, pupur ac olew olewydd: caiff hwn ei stwffio gyda ham, selsig neu berlysiau sydd wedi’u trwytho mewn olew olewydd. Yna pobir y cymysgedd ar garreg marmor arbennig mewn ffwrn sy’n llosgi pren.
  Pappa al Pomodoro: ystyr y gair Eidaleg pappa yw ‘mwtrin’ neu ‘stwnsh’. Mae’r pryd hwn yn gymysgedd blasus o fara a thomatos, wedi’u malu a’u cymysgu i’w gilydd. I sicrhau fod y blas yn cael ei gyflwyno'n iawn, caiff y pryd ei wasanaethu ar dymheredd yr ystafell.