• Dudley yn Umbria
• Bara
• Caws
• Cig

CAWS

• Mae Umbria yn ddigon ffodus i gynhyrchu’r deunydd crai sy’n angenrheidiol ar gyfer cynhyrchion llaeth organig, naturiol. Felly mae traddodiad hir o gynhyrchu caws (formaggio) yn yr ardal, er efallai nad yw’r coginio yn Umbria yn dibynnu gymaint â hynny ar gaws ag yw bwydydd Eidalaidd yn gyffredinol.



• Mae’n ymddangos mai’r caws mwyaf poblogaidd yn Umbria yw pecorino, er mai cartref traddodiadol y caws hwn yw rhanbarthau Tuscany, Latium a Sardinia. Cynhyrchir pecorino allan o laeth defaid Umbria, ac mae’n ymddangos mewn sawl gwahanol ffurf: yn ifanc neu’n aeddfed; yn felys neu’n sbeislyd; yn fwyn neu’n gryf. Ar y cyfan, mae’n hawdd gwahaniaethu rhwng pecorino â chawsiau eraill oherwydd ei flas cryf a’i arogl miniog.



• Dechreuwyd cynhyrchu pecorino ryw ddwy fil o flynyddoedd yn ôl, pan ddaeth yn rhan o ymborth y Rhufeiniaid. Bwytâi’r cyfoethog pecorino mewn gwleddoedd moethus, tra bod y lleng-filwyr yn cael y caws yn eu hymborth beunyddiol gan y credid y gallai rhoi hwb o egni. Roedd y gred hon yn lled gywir, gan fod pecorino yn ffynhonnell dda o egni, ac mae’n esmwyth ar y stumog gan iddo gael ei dreulio’n hawdd.



• Dyma’r cawsiau eraill sy’n nodweddiadol o Umbria:
  Ravigiolo: caws meddal, mwyn, sydd heb grofen. Fe ddaw ravigiolo o laeth hufennog wedi’i basteureiddio a’i halltu drwy ei adael mewn dwr hallt am ychydig.
  Ricotta: ceir tri math o gaws ricotta yn y rhanbarth. Fe ddaw’r cyntaf o laeth dafad a’r ail o laeth buwch, tra bod y trydydd math yn dod o gymysgedd o laeth dafad a buwch.
  Mozzarella: mae’n debyg mai hwn yw’r caws mwyaf adnabyddus o’r Eidal, oherwydd ei gysylltiad enwog â pizza. Mae mozzarella yn gaws meddal gwyn ag ansawdd gludiog, a ddaw o laeth hufennog y fuwch.
  Caciotta: caws gwyn sy’n feddal ond yn gadarn, a ddaw o laeth buwch neu laeth dafad. Mae ganddo flas tebyg i fenyn, sy’n bleserus ac yn siarp.
  Mascarpone: mae’n bosibl y daeth mascarpone yn wreiddiol fel sgîl-gynnyrch i gawsiau eraill. Yn aml ychwanegir siwgr at mascarpone, sy’n egluro pam mae’n cael ei gynnwys mewn pwdinau melys fel tiramisu.



• Yn yr Eidal, mae cynhyrchu caws yn gyfrifoldeb y Casari (y ‘ffermwyr llaeth’), sydd wedi dod yn arbenigwyr ar eu crefft, gan adeiladu ar genedlaethau o brofiad o godi a magu gwartheg a chynhyrchu llaeth. Mae’r ffordd o gynhyrchu a ddefnyddir heddiw yn gyfuniad o’r hen arferion â thechnoleg gyfoes, sy’n sicrhau bod y cynnyrch yn cyrraedd y safonau uchaf o ran glanweithdra.