• Dudley yn Umbria
• Bara
• Caws
• Cig

CIG

• Mae Umbria yn hafan bur i’r sawl sy’n frwd am eu cig. Gwledda’r anifeiliaid ar gyfoeth naturiol y rhanbarth, sy’n golygu bod y cig bob amser yn llawn blas ac o safon uchel. Y moch sy’n rhoi‘r cig a ddefnyddir gan amlaf yng nghoginio Umbria, ac mae porc yn cynnig amrywiaeth o ddefnyddiau gwahanol, mewn ystod eang o hamiau, selsig a salamis. Mae gan y cig a ddaw o foch Umbria enw da am ei flas gan fod yr anifeiliaid yn bwydo ar blanhigion a pherlysiau sy’n tyfu’n wyllt ac yn ffres.



• Ystyrir y broses o ladd mochyn yn gelf ac yn grefft ynddo’i hunan, a thrigolion tref Norcia sy’n enwog am fod y rhai mwyaf medrus. Yn wir, y dref hon a’i phobl a roddodd y gair norcino i’r iaith Eidaleg: gair sy’n golygu "lladd anifail a pharatoi selsig", tra bod y cigyddion sydd â’r sgiliau i ddelio â chig moch yn arfer cael eu galw’n norcini.



• Mae hanes cynhyrchion fel salami, selsig, a chig wedi’i halltu a’i sesno, yn estyn nôl i’r cyfnod pan sylweddolodd dynion bod yn rhaid trin bwydydd mewn ffordd a’i cadwai yn fwytadwy am gyfnod o wythnosau neu fisoedd ­ er enghraifft, pan yn paratoi ar gyfer teithiau hir. Fe ddaeth bwydydd a oedd mor hyblyg a chyfleus yn anghenraid i helwyr yn enwedig, gan eu bod yn treulio oriau hir i ffwrdd o’u cartrefi.



• Dyma rhai salamis a chigoedd oer sy’n draddodiadol yn Umbria:
  Mazzafegati: selsig o afu’r mochyn, a ddaw mewn ffurfiau melys a sawrus.
  Corallina di Norcia: cymysgedd o borc o safon uchel sydd wedi’i friwio’n fân (3 rhan) â braster caled wedi’i dorri’n sgwariau (1 rhan). Caiff hwn ei sesno â halen, pupur du a garlleg.
  Umbrian Mortadella: cymysgedd mân i wneud selsig, a ddaw o gymysgedd o borc coch â halen a phupur du, a chyda stribyn hir o facwn yn rhedeg trwy’r canol.
  Budellacci: perfeddion y moch wedi’u trin â mwg: arbenigedd sy’n rhan o hanes gastronomegol Norcia.
  Prosciutto crudo: ham heb ei goginio, sy’n cael ei ystyried y gorau o gigoedd oer Umbria.
  Cold wild boar meats: defnyddir cig y baedd yn union yr un ffordd â phorc, ac yn aml fe’i cymysgir â phorc mewn amrywiol fathau o salamis a selsig.



• Ffurf arall i goginio mochyn yn Umbria yw porchetta, sef mochyn bach du wedi’i rostio ar gigwain. Cyn iddo gael ei goginio, fe dorrir y mochyn bach ar agor a chymryd allan ei grafellau ysgwyddau a’i berfeddion, a golchi’r corff yn ofalus. Mae’r perfeddion hefyd yn cael eu glanhau cyn cael eu rhoi nôl yn y corff yn ogystal â halen, pupur du, garlleg, ffenigl gwyllt, rhosmari, mintys a pherlysiau ffres eraill.



• Yn sicr, porc yw’r prif gig yn Umbria, ond gellir hefyd mwynhau amrywiaeth o gigoedd o safon uchel, fel cig eidion, oen, colomen wyllt, ffesant, cwningen / ysgyfarnog, cig carw a chig llo. Ar un adeg, ystyriwyd y rhan fwyaf o’r rhain yn gigoedd i’r werin yn unig, ond bellach fe’u gwelir ar y fwydlen mewn rhai o fwytai mwyaf crand y rhanbarth.