• Dudley yn Umbria
• Bara
• Caws
• Cig

CLÔR Y MOCH

• Clôr y moch (truffles, neu tartufi yn yr Eidaleg) yw trysor cudd Umbria. Ceir sawl math o glôr y moch, a fawrygir yn y rhanbarth a thu-hwnt:
  Y Cyloryn Du: Dyma’r math mwyaf cyffredin o glôr, sy’n aeddfedu rhwng Tachwedd a Mawrth. Mae’r croen yn dywyll neu’n ddu fel y frân, tra bod y cnawd fel arfer yn ddu neu’n fioled. Gallant amrywio yn eu hyd a’u lled, o faint cneuen Ffrengig hyd at faint oren neu afal. Dylid twymo clôr du ychydig cyn eu gwasanaethu, ac maent yn rhagorol i’w bwyta fel hors d’oeuvre neu i gydfynd â phasta. Hefyd, mae’r persawr yn rhoi hwb hyfryd i sawsiau ac i derinau, a phan gânt eu paratoi fel garnais.
  Y Cyloryn Gwyn: Hwn yw’r cyloryn mwyaf prin a gwerthfawr, sydd â phersawr dwys, neilltuol. Maent yn aeddfedu rhwng Hydref a Rhagfyr, er y gellir dod o hyd iddynt hefyd ym mis Ionawr mewn ardaloedd a gysgodir o dywydd garw’r gaeaf. Maent yn amrywio yn eu maint (yn debyg i’r clôr du), ac mae’r lliw yn gallu mynd o frown golau i frown tywyll. Y ffordd orau i’w gwasanaethu yw’n amrwd, heb unrhyw saws, ac fe’u defnyddir yn draddodiadol gyda saladau, cig amrwd, wyau â menyn, fondues a tagliatelle ffres.
  Y ‘Scorzone’ (neu Gyloryn yr haf): Yn wahanol i’w gefndryd mwyaf adnabyddus, mae’r cyloryn hwn i’w ddarganfod gan fwyaf yn ystod y misoedd mwyn a chynnes. Ystyrir hwn yn gyloryn isradd, oherwydd ei fod mor gyffredin ac, yn wahanol i’r rhai du a gwyn, mae’n blasu’n well ar ôl ei brosesu. Mae’n well defnyddio’r scorzone mewn cynnyrch sy’n cynnwys clôr, fel olewau, pasta, menyn, hufenau, pâté, cawsiau a liqueurs.



• Mae gan y broses o gynaeafu a chynhyrchu clôr y moch ddylanwad mawr ar goginio Umbria ac ar fasnach y rhanbarth. Caiff bron 80% o gyflenwad yr Eidal o glôr y moch ei baratoi a’i fasnachu yn Umbria. Rhwng Hydref a Mawrth, sef yr adeg o’r flwyddyn pan yw’r clôr mwyaf deniadol ar gael, ceir arddangosfeydd blynyddol o’r cynnyrch.



• Cysylltir y cyloryn du â thref Norcia, a dywedir nad yw’n hawdd dod o hyd i neb sy’n fodlon datgelu’r lleoliadau lle tyf y cynnyrch. Ers cenedlaethau mae teuluoedd lleol wedi gwarchod y gyfrinach o ble i ddod o hyd i’r clôr. Bob blwyddyn cynhelir ‘helfa’ gan y teuluoedd er mwyn darganfod gymaint o’r danteithion ag sy’n bosibl.



• Beth yw clôr y moch? Maent yn fath o ffwng sy’n tyfu o dan wyneb y ddaear, a cheir dros 30 rhywogaeth ohonynt, pob un â chanddo rhyw werth fel bwyd. Tyf clôr y moch mewn carreg galch neu glai calchog, lle maent yn datblygu mewn perthynas agos â gwreiddiau’r coed, gan ddibynnu ar y goeden am eu tyfiant.



• Y goeden, felly, sy’n gyfrifol am nodweddion y cyloryn. Er enghraifft, os ydi’r cyloryn yn tyfu ar goeden sydd â bywyd gymharol fyr, fe’i ystyrir yn gymharol ddiwerth. Ar y llaw arall, os ydi’r ffwng wedi tyfu ar y cyd â hen goeden megis derwen, yna mae’n sicr y bydd yn llawn nodweddion cyfoethog, a bydd llawer o alw amdano.