Natur Cymru

Gwnaeth fy nghyd-weithwraig Leanne a fi rywfaint o'r gwaith ffilmio camera is-goch. Roedd hyn yn golygu nifer o nosweithiau mewn cuddfan yn ceisio ffilmio bywyd gwyllt nosol, anodd ei ddal, yn aml heb lwyddo! Ond fe lwyddais i ffilmio'r minc, y pathew, tyrchod daear, llygod y gwair a llygod y maes, i gyd gyda'r camera is-goch. Bues i'n ffilmio'r criw dipyn hefyd ar gyfer y rhaglen arbennig Natur Cymru: Tu ôl i'r Camera (21/00 Nos Lun 21 Ebrill).

Mae gen i ddiddordeb ym myd natur a bywyd gwyllt erioed - mae'n anodd peidio cael wrth dyfu i fyny yng nghanolbarth Cymru, ac roedd gweithio ym maes teledu a bywyd gwyllt wastad wedi apelio. Roedd hi'n gam naturiol i fi wneud gradd mewn Sŵoleg. Mae Prifysgol Caerdydd yn cynnig cwrs gwych oedd yn cynnwys cyfle i wneud gwaith maes yn Kenya. Bues i'n ddigon lwcus i gael lle ar y cwrs. Ar ôl bod yn Kenya ces i awch am deithio a gweld bywyd gwyllt ledled y byd. Ro'n i mewn dau feddwl rhwng dilyn gyrfa mewn cadwraeth a theledu.

Wedi i fi raddio, ro'n i'n gweithio i'r cyngor lleol pan ges i gyfle i wneud profiad gwaith yn y BBC yng Nghaerdydd yn gweithio ar gyfres gynta'r rhaglen 'Coast'. Roedd e fel gwireddu breuddwyd - ford arbennig o gyfuno fy sgiliau a 'mhrofiad. Yna clywais fod John [Gwyn] yn chwilio am ymchwilydd, ac fe gynigodd e swydd fel ymchwilydd dan hyfforddiant i fi ar ail gyfres 'Teithiau Tramor Iolo' i S4C.

Dwi wedi gweld bywyd gwyllt anhygoel wrth weithio ar Natur Cymru. Yr uchafbwyntiau mwyaf amlwg ydy: gweld morfil oddi ar arfordir Cymru wrth chwilio am leoliadau; bod gyda Steve pan gawson ni'r lluniau cyntaf o'r dyfrgwn ym Mhorthmadog; ac wrth gwrs, ffilmio'r pathew benyw a'i bychan. (Rhaglen 5)

Gwnaeth y tywydd gwael yn 2007 hi'n flwyddyn anodd i wneud prif swp y ffilmio, ond fe lwyddon ni i gael lluniau syfrdanol er gwaetha'r tywydd. Mae cydbwyso holl elfennau cyfnod cynhyrchu bob amser yn her. Weithiau, dim ond cyfnod byr sydd gyda chi i ffilmio anifail neu ymddygiad penodol, ac mae'n rhaid i'r criw fod ar gael ac yn y lle iawn. Wedyn mae angen mynediad i'r safle, trwydded i ffilmio os yw'n greadur wedi ei warchod, ac yna delio gydag effaith y tywydd ar y bywyd gwyllt.

Pan fyddwch chi'n delio gydag anifeiliaid gwyllt, does dim modd cynllunio pob peth, ond pan fod popeth yn dod at ei gilydd ac mae'r lluniau wedi eu dal ar gamera, mae'n werth y byd. Buasai'n well gen i dreulio oriau mewn cuddfan yn aros i gael munud neu ddwy o ffilm na threulio 'mywyd gwaith mewn swyddfa!

Y dirwedd fwyaf syfrdanol i fi oedd yr ardaloedd trefol. Mae'n anhygoel pa mor agos at fywyd gwyllt rydyn ni'n byw heb sylweddoli hynny, Pan ro'n ni ym Mhorthmadog yn ffilmio dyfrgwn, roedd pobl yn cerdded a cheir yn pasio dros y bont ro'n ni'n ffilmio dani reit uwch eu pennau. Mae'r arfordir yn bwerus o drawiadol wastad, ac roedd hi'n wych i weld gwaith tanddwr Paul [Kay]. Mae Cymru'n wlad fendigedig, ac rwy'n lwcus iawn i fod wedi treulio gymaint o amser yn rhai o'i hardaloedd harddaf wrth ffilmio Natur Cymru.

« llai

Wedi hynny, symudais i'n barhaol o ymchwil meddygol i fyd teledu, ond ro'n i'n gweithio ar raglenni cerddoriaeth i ddechrau, gan gynnwys cynhyrchu 'The Tube' ar Channel 4. Mi ddychwelais i at raglenni bywyd gwyllt, a chwrdd â Iolo trwy gynhyrchu a chyfarwyddo'r cyfresi 'Iolo's Wild Wales', 'Wild Winter', 'Special Reserves' a 'Natural History of Wales' i'r BBC a 'Teithiau Tramor Iolo' i S4C. Rydan ni hefyd fel cwmni yn gwneud 'Y Sioe Wyllt' i Planed Plant.

Natur Cymru ydy'r gyfres natur gyntaf wedi ei ffilmio ar HD i S4C. Pam oedd hyn yn bwysig i ti wrth gyflwyno'r syniad?
Fy mlaenoriaeth i oedd creu cyfres oesol, a fyddai'r un mor ddeniadol mewn pum mlynedd ag y mae hi heddiw. Erbyn hynny bydd y rhan fwyaf o raglenni'n cael eu saethu ar HD. Hefyd mae'r gyfres yn gofnod o gyfnod o fywyd gwyllt fel y mae hi heddiw yng Nghymru, felly bydd yn dda dod yn ôl ati yn y dyfodol. Mae lluniau HD yn gweddu'n berffaith i raglenni byd natur a'r tirwedd. Mae'r lluniau'n dangos pob manylyn ac yn bleser i'r llygaid.

Beth oedd cyfnod cynhyrchu'r gyfres o gyflwyno'r syniad i orffen golygu?
Cyflwynais i'r syniad i S4C ar ddechrau 2006, ac fe orffenon ni saethu ym mis Ionawr 2008. Daeth y golygu i ben yn wythnos olaf mis Chwefror. Roedd hyn yn golygu ein bod ni wedi cynnwys y tymhorau i gyd, ond yn anffodus, roedd tywydd diwedd y gwanwyn a'r haf cyfan yn ofnadwy. Fuasech chi byth yn meddwl hynny o weld y gyfres, ond fe ffilmion ni'r cyfan o gwmpas y glaw!

Oedd cynhyrchu a chyfarwyddo'n gwneud bywyd yn haws?
Oedd, yn sicr. Mae'n ffordd effeithiol iawn o weithio ar gyfres fel hon. Ro'n i'n gallu monitro'r lluniau roedd Steve [Phillipps] a Paul [Kay] yn eu saethu drwy'r amser, ac ail-wampio'r straeon a'r sgriptiau yn ôl y galw. Yn anffodus dwyt ti ddim yn gallu dibynnu ar fywyd gwyllt i berfformio i gamera bob amser! Roedd hi hefyd yn haws i benderfynu wedyn pa olygfeydd roedd angen eu ffilmio gyda Iolo, ac ar anghenion eraill fel lluniau o'r awyr.

Beth oedd yr uchafbwyntiau?
Roedd y wiwer goch yn sicr yn un, oherwydd ei bod hi'n anifail mor wych gyda stori mor drist (y rhifau yn gostwng oherwydd y wiwer lwyd). Hefyd oherwydd ei bod hi'n sialens i'w denu i gamera. Ond fe lwyddon ni. Hefyd i fi yn bersonol, saethu'r llysywod pendwll yn Llyswen.

Fuodd 'na unrhyw broblemau mawr?
Na, ddim fel y cyfryw. Ond anifeiliaid sy'n anodd eu cael, e.e. y dyfrgi. Mi wnes i dreulio sawl noson oer mewn sawl lleoliad heb lwyddiant. Bu'r ymchwilwyr Ema Ford a Lan Williams mewn lleoliadau eraill heb lwyddiant hefyd.

Oherwydd yr haf gwlyb, doedd adar yr ucheldir ddim mor llwyddiannus gyda'u nythu, felly mi wnaethon ni fethu cael lluniau o adar fel y bod tinwen. Y broblem fwyaf oedd amserlennu saethu Steve, yn enwedig yn ystod y gwanwyn. Mae'r amser yma'n gyfnod prysur iawn i fywyd gwyllt. Roedden ni'n gorfod penderfynu'n ddyddiol pa aderyn neu anifail i ganolbwyntio arnyn nhw er mwyn cyfoethogi'r gyfres.

Beth oedd dy hoff leoliad?
Mae 'na gymaint ohonyn nhw. Cwm Idwal (fy ngwreiddiau - yn dod o Fethesda). Llyn Pwll-y-gele, ond y gorau yw Ynys Sgomer, a fy hoff aderyn y pâl.

Pa raglen o'r gyfres orffenedig ydy dy ffefryn a pham?
Dwi ddim yn gwybod! Dwi'n rhy agos atyn nhw. Bydda i'n gwybod yn well ar ôl eu gwylio nhw gartref. Ond mae'r sgwarnogod yn rhaglen 4 yn gwneud i mi chwerthin bob tro.

« llai

Dechreuon ni ffilmio ym mis Medi 2006 a gorffen ym mis Tachwedd 2007. Yng nghyd-destun ffilmio natur dydy hwnna ddim yn gyfnod hir – mae llawer o dirluniau i'w ffilmio a dydy'r anifeiliaid ddim yn cymryd dim sylw o amserlen saethu. Roedd y tywydd yn ffactor hefyd. Mae glaw fel cawson ni dros yr haf yn golygu nad yw'r lluniau'n edrych cystal ar gamera.

Fy hoff lefydd yng Nghymru ydy Cwm Bychan a Chwm Nantcol ym mynddoedd y Rhinog. Bues i'n byw yn Harlech dros gyfnod a dod i'w nabod yn dda. Mae'n wyllt iawn ac ychydig o bobl sy'n mentro yno.

Uchafbwynt y gyfres i fi oedd ffilmio rhegennod y dŵr yn nythu. Ces i help i ffeindio'r nyth gan warden cymwynasgar. Roedd yr adar yn oddefgar iawn o 'nghuddfan, oedd reit wrth ymyl y nyth yn y mwd a'r brwyni. Roedd hi'n drewi ac yn fwd stecs, ond ces i luniau ardderchog pan oedd yr adar yn troi'r wyau, deor a chyfnewid dyletswydd amddiffyn y nyth.

Roedd hi'n haf gwael i adar nythu yn gyffredinol – roedden ni eisiau ffilmio'r hebog llwydlas ond roedden nhw'n cael eu bwyta gan lwynogod neu'n boddi achos y glaw.

Mae'n waith corfforol iawn, sy'n anodd weithiau gyda 35kg o gyfarfpar camera ar eich cefn. Ar Natur Cymru, bues i'n dringo i ffilmio geifr trythyll, sydd yn llawer mwy ystywth ar eu tiriogaeth serth, sgri, eithinog na fi! Ac i ffilmio brain coesgoch yn nythu mewn ogof, roedd rhaid i fi groesi ceunant dwfn ar raff gyda channoedd o droedfeddi o dywyllwch odana i. Dwi wedi arfer â rhaffau a dringo ond roedd dringwyr proffesiynol yno i helpu y tro hwn oherwydd ystyriaethau iechyd a diogelwch.

Fel arfer, dwi'n ffilmio ar fy mhen fy hun yn y maes – fel 'na mae'r swydd yn gweithio. Tra'n ffilmio gyda Iolo, mae tîm bychan – fi, person sain, John y cynhyrchydd ac weithiau un o gynorthwywyr y cynhyrchiad. Mae'n bleser gweithio gyda Iolo ac mae e mor wybodus. Dwi'n credu mai fe ydy'r cyflwynydd bywyd gwyllt gorau sy 'na yn y maes. Mae e'n gwybod ei stwff, mae e'n esbonio popeth yn glir ac mae e'n angerddol am i bwnc.

« llai

Roeddwn i'n gweithio ar Natur Cymru o fis Mehefin tan fis Hydref 2007, ac roedd tymor yr haf yn anhygoel o amrywiol o ran y tywydd. Roedd y tymor mor fyr, ac roedd hi'n llawer mwy anodd cael mynd i'r môr oherwydd y tywydd. Yn sicr, effeithiodd y faint o law a gawson ni ar ansawdd y dŵr, gyda'r glaw yn rhedeg oddi ar y tir i mewn i'r môr ac yn cymylu'r dyfroedd.

Yn fy marn i, mae Culfor Menai yn un o'r ardaloedd tanddwr mwyaf lliwgar ac apelgar yng Nghymru – ac ym Mhrydain, a dweud y gwir. Ond mae gan Sgomer, Enlli a Llŷn apêl sy'n eu gwneud yn unigryw hefyd.

Yr amodau nid y lleoliad sy'n gwneud ffilmio tanddwr yn anodd. Mae gan rai lleoliadau eu rhywogaethau 'clasurol' – gwyntyllau môr Sgomer; pysgod yr anemoni melyn Parasoathaidd ger Enlli a'r pibellau môr ger Cricieth. Mae'r cerrynt o gwmpas Sgomer a Chricieth yn gwneud bywyd yn lletchwith weithiau, ac mae angen adnabod patrwm y ceryntydd a'r dŵr llac yn fanwl. Mae'r pibellau dŵr bychain, hir (maen nhw'n perthyn i forfeirch) yn anodd gwneud cyfiawnder â nhw oherwydd eu maint. Mewn rhai ardaloedd, dim ond unwaith y diwrnod mae'n bosib i blymio oherwydd y llanw, sy'n golygu fod llawer o ymdrech yn mynd i gyfnod byr iawn pan fod hi'n bosibl i ffilmio.

« llai