Mae’n siwr bod pobl y cyfnod Sioraidd yn dra threfnus, gan eu bod nhw wedi sgubo ymaith y patrymau dryslyd a oedd wedi tyfu’n naturiol dros y canrifoedd, gan fynnu bod y strydoedd yn cael eu gosod mewn gridiau rheolaidd, â sgwariau trefnus. Fe wnaethon nhw ddymchwel hen dai â fframwaith o goed nad oedd yn sefyll yn syth, ac yn eu lle adeiladwyd tai unffurf, unionsgwar. Bu iddynt hyd yn oed aildrefnu gerddi fel eu bod nhw’n drefnus ac â phatrymau geometreg. Yng ngolwg pobl yr oes hon, roedd lle priodol i bob peth, ac roedd yn rhaid i bob peth aros yn ei lle.

Mae gan Gymru enghreifftiau arbennig o dai Sioraidd – meddyliwch am y terasau unffurf o gwmpas Sgwâr yr Alban, Aberaeron, neu am drefi marchnad y wlad fel Aberhonddu neu’r Fenni. Mae’r dylanwad Sioraidd yn amlwg yn y rhan fwyaf o ffermdai a adeiladwyd ar ôl 1750 ac mae hyd yn oed bythynnod diymhongar yn benthyg elfennau o gynlluniau’r tai crand fel, er enghraifft, ffenestri ‘sash’.

Ond y man lle cafodd pensaernïaeth Sioraidd y dylanwad mwyaf dwfn yng Nghymru oedd yn y plastai a adeiladwyd yn y trefi. Daethom ni o hyd i dy trefol rhagorol yn nhref farchnad Llandeilo, sydd â hanes arbennig iddo. Adeiladwyd y tŷ’n wreiddiol ar ddiwedd y 17eg Ganrif neu ddechrau’r 18fed, ond fe’i hadnewyddwyd ar ddiwedd y 1700au pan gyrhaeddodd ffasiynau newydd yr oes Sioraidd (a hefyd ychydig o arian!). Mae’r tŷ yma mor fawr nes ei fod bellach wedi’i rannu i ddarparu dau gartref cyffyrddus.

Y tu-ôl i’r blaenau Sioraidd sydd i’w gweld mewn llawer o drefi marchnad Cymru, mae nifer o adeiladau sy’n ganrif yn hyn yn cuddio. I bobl y dref, roedd yn bwysig i greu argraff ar eich cymdogion, ac felly fe benderfynodd llawer o drigolion i ychwanegu at eu cartrefi i arddangos eu cyfoeth. Felly, yn yr oes Sioraidd roedd tuedd mawr i newid golwg flaen y tŷ, gan adeiladu porth ‘neo-classical’ a rhoi ffenestri mawr i fewn – rhywbeth a oedd yn dangos bod y perchennog yn gallu fforddio cynnyrch a gweithwyr o safon. Ar y tu allan roedd yn rhaid cael rendro llyfn i efelychu’r meini nadd ‘ashlar’ sydd i’w gweld ar balasau crand. Yn Llandeilo mae’n bosibl weld y cyfan, yn ogystal â’r drysau a nodweddion gwreiddiol, a hen lifddor wrth y twll grisiau ar gyfer gwacáu padelli gwelyau (gan fod yr adeilad â phedwar llawr!).

Lawr llawr, lle mae’r seleri, ceginau a mannau gweithio’r staff, fe welwn ni ochr arall bywyd yr oes Sioraidd. Gyda’r morwynion yn byw yn ystafelloedd yn y llofft, a’r baslawr yn gweithio dydd a nos i wasanaethu’r teulu, roedd y cartref Sioraidd yn beiriant i ateb gofynion y teulu. Mae ystafelloedd bychain y staff yn yr atig yn gwrthgyferbynnu ag ystafelloedd y teulu ar y llawr cyntaf, a oedd yn gallu edrych allan ar y byd trwy’r ffenestri a oedd yn ymestyn o’r llawr tua’n nenfwd.

‘Galla’i ddod i fewn fan hyn ar ôl diwrnod caled’, meddai Gwenda Rees y perchennog, ac mae’r teimlad o dawelwch mor gryf mae’n gwneud imi ymlacio ar unwaith. Rwy’n dwli ar y ffaith bod y prif lolfa wedi’i lleoli ar y llawr cyntaf fel bod un yn gallu edrych allan dros y Dyffryn’