905

Lladd Rhodri ap Hyfaidd, yr olaf o linach Dyfed

910

m. Cadell, tad Hywel Dda

916

Ymosodiad ar Grannog, Llan-gors

920

Cychwyn teyrnasiad Hywel Dda ar ei ben ei hun

927

Hywel Dda a thywysogion Cymreig eraill yn talu gwrogaeth i Athelstan yn Henffordd

c.930

Cyfansoddi cerdd ‘Armes Prydain’

939

m. Athelstan, brenin y Sacsoniaid

950

m. Hywel Dda

1039

m. Iago ab Idwal, gan alluogi i Gruffudd ap Llywelyn hawlio mai ef oedd brenin Gwynedd

1039

Hel Hywel ab Edwyn o’r de gan Gruffudd ap Llywelyn

1045

Gwrthdaro ffyrnig rhwng Gruffudd ap Llywelyn ac arweinwyr newydd y de, Gruffudd a Rhys, meibion Rhydderch

1055-1062

Gruffudd ap Llywelyn yn sefydlu ei lys yn Rhuddlan

c.1055

g. Gruffudd ap Cynan ym mhentre Swords, swydd Dulyn

1063

Iarll Harold yn arwain byddin i Gymru a llosgi Rhuddlan. Gruffudd yn dianc

1063

Lladdwyd Gruffudd gan ei ddynion ei hun. Anfonwyd ei ben at Harold Godwineson, a’i danfonodd at Edward Gyffeswr

1078

Rhys ap Tewdwr yn hawlio Deheubarth ar farwolaeth ei ail gefnder, Hywel ap Owain

1079

Cychwyn teyrnasiad Rhys ap Tewdwr

1081

Cipio a charcharu Gruffudd ap Cynan

1093

m. Rhys ap Tewdwr

1095

Gruffudd ap Cynan yn priodi Angharad, merch Owain ab Edwyn

1099

Cadwgan ap Bleddyn a Gruffudd ap Cynan yn dychwelyd o Iwerddon

1101

m. Huw Dew, Iarll Caer

c.1115

g. Anarawd ap Gruffudd

c.1132

g. Yr Arglwydd Rhys

1132

Lladdwyd Cadwallon ap Gruffudd ap Cynan yn Nanheudwy gan Cadwgan ap Goronwy ac Einion ab Owan ei gefndryd

1135

Death Steffan yn frenin ar Loegr

1136

Lladdwyd Richard fitz Gilbert de Clare

1137

m. Gruffudd ap Cynan

1149

Adeiladu Castell Tomen y Rhoswydd

1153

Yr Arglwydd Rhys yn ymosod ar Gastell Sanclêr

1158

Yr Arglwydd Rhys yn cipio Ceredigion heblaw Castell Aberteifi. Cychwyn ar adeiladu cyfres o gestyll

1163

Owain Gwynedd yn talu gwrogaeth yn Woodstock

1165

Gorffennaf/Awst: llythyr cyntaf Owain Gwynedd at Louis VII yn dyddio o’r cyfnod hwn.

1167

Yr Arglwydd Rhys ac Owain Gwynedd yn ymosod ar Owain Cyfeiliog

1170

m. Owain Gwynedd

1171

Ysgrifennwyd bywgraffiad Gruffudd ap Cynan

1171

Yr Arglwydd Rhys a’r brenin Harri II yn cyfarfod ym Mhenfro. Rhoddir tiriogaethau i Rhys

1176

Yr Arglwydd Rhys yn cynnal yr Eisteddfod gyntaf yng nghastell Aberteifi

1176

g. Llywelyn ap Iorweth (Llywelyn Fawr)

1188

Yr Arglwydd Rhys yn croesawu’r Archesgob Baldwin a Gerallt Gymro.

1188

Llywelyn Fawr yn cychwyn ar ymgyrch yn erbyn ei ewythredd

1194

Yr Arglwydd Rhys yn cael ei gipio a’i garcharu gan ei feibion Gruffudd ap Rhys ap Hywel Sais. Rhyddhawyd ef cyn diwedd y flwyddyn

1197

m. Yr Arglwydd Rhys. Claddwyd yn Nhyddewi

1200au

Mae llyfr Cyfraith Hywel Dda yn dyddio o’r cyfnod hwn

1201

Cytundeb rhwng Llywelyn Fawr a’r brenin John

1204

Llywelyn Fawr yn priodi Siwan, merch y brenin John

1210

Llywelyn Fawr yn dinistrio castell Deganwy yn erbyn y Saeson

1216

Llywelyn Fawr a Senedd Gymreig yn Aberdyf

1221

Cychwyn adeiladu Castell y Bere

c.1225

g. Llywelyn ap Gruffudd (Llywelyn ein Llyw Olaf)

1237-1240

Llywelyn Fawr yn sefydlu priordy Ffransiscaidd yn Llan-faes

1238

Tywysogion Cymreig yn talu gwrogaeth yn abaty Ystrad Fflur

1240

m. Llywelyn Fawr. Claddwyd yn abaty Aberconwy

1241

Dafydd ap Llywelyn yn ildio Tegeingl i Harri III

1244

m. Gruffudd ap Llywelyn

1246

m. Dafydd ap Llywelyn

1270

Llywelyn yn dinistrio castell Caerffili

1273

Llywelyn yn dechrau adeiladu castell Dolforwyn

1282

Mehefin: g.Gwenllian, merch Llywelyn

1282

m. Llywelyn ap Gruffudd

1283

Cyfansoddi marwnad Gruffudd ab yr Ynad Coch i Llywelyn ein Llyw Olaf

1369

Owain Lawgoch yn hawlio Gwynedd oherwydd ei linach o dras Llywelyn Fawr a chysylltiadau teuluol gyda Llywelyn ein Llyw Olaf.

1372

Ieuan Wyn, proctor Owain Lawgoch, yn cydnabod derbyn 4,000 o ffrancau aur fel tâl i Owain a’i ddynion mewn ymgyrchoedd Ffrengig yn erbyn y Saeson

1378

Lladdwyd Owain Lawgoch gan John Lamb, Albanwr wedi ei gyflogi gan Loegr, yng ngwarchae Mortagne-sur-Mer

1400

Medi 16: Owain Glyn D_r yn cyhoeddi mai ef ydy tywysog Cymru yng Nglyndyfrdw

1403

Brwydr yr Amwythig

1404

Cynhaliwyd Senedd Machynlleth

1406

Anfonwyd Llythyr Pennal

1410

Rhoddwyd pardwn gan y brenin Harri IV i gefnogwyr Owain Glyn Dwr.