Ar ôl brecwasta mewn lle awyr agored ar lan yr afon, dyma gychwyn tua 11. Cyri tatws, chapati ac omlet i frecwast a phaned o de chai. Stopio i ffilmio criw o bererinion yn golchi dillad yn yr afon - nhwtha fymryn yn ddiamynadd isio cychwyn ar eu taith yn lle stwna hefo ni, chwara teg. Llawer o "faw pererin" yn crasu ar gerrig traeth yr afon, a'r tywod yn sgleinio gan fineralau. Gwelais löyn byw glas anferth.
Stopio wedyn i ffilmio dynion mewn gorymdaith yn cario dŵ r Camga mewn cawg lliwgar a drwm ac utgorn anferth yn eu rhagflaenu. Pawb yn cario'r elor sy'n dal y cawg yn eu tro a chân nhw ddim rhoi'r peth lawr nes cyrraedd Gangotri, 77km i ffwrdd pan welson ni nhw am 1 o'r gloch. Chwilio am bentre Sunagar rŵ an - yr unig le ar ôl Uttarkashi sy'n gwerthu diesel.
16:10 Newydd ail gychwyn ar ôl prynu'r diesel a'r dyn yn ein weindio fyny i gal diesel o ddrwm olew. Cawsom mango i aros pryd gan nad oes gobaith am fwyd tan Gangotri. Mae'n amhosib sgwennu ar y lonydd pantiog 'ma - mae'r Gymraeg yn troi'n Sanskrit!
Dydd Iau 7 Mehefin
Ar y ffordd. Profiad newydd oedd trio siafio wrth olau cannwyll cyn rhoi'r gorau i'r gannwyll a gwneud wedyn trwy gyfuniad o sŵn a chyffyrddiad. Roedd y pentre'n ferw o brysurdeb yn barod. Dynion mewn penwisg yn dringo ar ben bysus i glymu llwythau'r teithwyr, hogyn yn cachu ochr lôn, dynes yn llnau ei dannedd wrth dap.
Tu allan i'r pentre, roedd 3 dyn yn gyrru praidd anferth o ddefaid a geifr. Mae'r arwyddion ffyrdd yn mynd yn fwy defosiynol wrth ddynesu at Gangotri: "The Sweetness of Life is Devotion".
Newydd groesi Jar Ganga, pont ucha'r ardal, kilomedr uwchben un o is afonydd Ganga, ar waelod ceunant dwfn iawn. Tollborth ar y lôn hefo hogyn mewn cwt yn dal rhaff. Siaradais yn rhy fuan am yr arwyddion - ar ôl y troad am Nepal cawsom "Peep Peep Don't Sleep" yna yn fwy sinistr "This is highway not runway". Anodd cyfleu mewn geiriau perygl y lôn. Newydd gael signal ar y ffôn a tecstio adra...
Dydd Gwener 8 Mehefin
"Magic Masala"
Wedi cyrraedd Uttarkash a newydd ffonio adra a gadael neges 7.30 fama a 3 0.g. adra. Yr haul wedi hen fachlud ond mae gwyll hirach fama a'r gwres dal yn ddigon i beri chwys. Cawsom ginio mewn un o res o stondinau oedd wedi adeiladu allan dros y dibyn, a'r craciau yn y llawr yn gwneud hi'n ddigon amlwg fod cannoedd o droedfeddi o'r dyffryn oddi tanom. Sudd ffrwythau gawsom ni wedi'i wasgu mewn melin llaw debyg i finsar Nain erstalwm ond yn fwy. Yna bananas oedd ddim yn barod, pinafal a mango - a crisps 'Lays' o'r India, oedd yn debyg iawn o ran eu logo i Golden Wonder, ond ches i erioed greision 'Magic Masala' ganddyn nhw. Bisgedi siocled neis iawn o'r enw 'Hide & Seek'...
Troelli tân gyda George Michael!
Dyma dap ar f'ysgwydd a dyna lle roedd y panda neu offeiriad - run ffunud â George Michael hefo clustdlws fawr ymhob clust. Aeth â fi at Haydn ein dyn camera. Roedd rhaid tynnu sgidiau i fynd i'r lle sanctaidd, ac fe wnaeth ei orau i esbonio'r seremoni.
Roedd sawl rhan i'r seremoni, eto, i fendithio'r teulu i gyd, a minnau'n gorfod adrodd enwau pawb, plant, gwraig, rhieni. Ac ail adrodd popeth a ddywedai o, tra'n dal marigold, rhoi dŵr yr afon dros fy ngheg (roeddwn i fod i'w yfed ond do'n i ddim am wneud hynny!) a dwnim be arall.
Roedd ganddo ganhwyllbren bres anferth, hefo sawl lefel iddo - 7 neu 8. 6 cannwyll ghee yn y top a tua 12 yn y gwaelod - rhyw goeden dolig o beth, tua troedfedd a hanner o uchder. Dyma fo'n ei gynnau, cydio yn fy llaw a'm harwain drwy'r dorf at lan y dŵr. Er na fuaset ti'n meddwl fod na le i basio, roedd y dorf yn ymwahanu p'un ai o barch ato fo ynteu ofn y fflamau. Dyma fo'n trochi tyweli yn yr afon a'u gosod ar fy mreichiau i'm harbed rhag gwres y fflamau ac roedd o'n tywys fy nwylo i wneud siap olwyn gyda'r canhwyllbren oedd erbyn hyn yn goelcerth o beth. Trwy hyn i gyd ron i fod i adrodd drosodd a throsodd 'Om Shiree Ganga Devaya Namaha' neu rywbeth tebyg i wneud y fendith yn effeithiol. Er bod miloedd yno a chlychau'n canu a llais dros uchelseinydd roedd yn anodd gweld ai rhywbeth torfol oedd, wedi'i gytgordio - dim ond rhyw 7-8 canhwyllbren arall a welwn i yn y tywyllwch.
Pris bendith
Rhybuddiodd Arhi (George M) fi i gadw golwg ar mhocedi – 'some people come here to worship, some to work'. Y rhan ola oedd gwthio cwch o ddail llawn blodau reis a chanhwyllau bach allan i'r afon. Ond yn gynta roedd rhaid talu. Faint on am roi am y seremoni? – mil rupee medda fi. A faint ar ran dy rieni? O! wel.... mil arall ta. A rhaid rhoi bocs o ganhwyllau ghee a rhannu'r 3000 yr un – sawl bocs on i am roi, 1,3 ta 5? Un medda fi, gan drio arbed rhywfaint ar bocedi Green Bay, y cwmni cynhyrchu! A faint dros dy rieni? Un. Ro'n i'n trio gwneud syms yn fy mhen – ro'n i fyny i gan punt yn barod. Dyma fo'n gofyn am 2 fil arall i helpu teuluoedd offeiriaid tlawd – cytunwyd ar hynny hefyd, a lansiwyd y cwch dail. Fe'i cipwyd gan lif yr afon a saethu i ffwrdd, taro pen ôl un o'r ymdrochwyr hwyrol a dymchwel, gan ddifodd y golau. Rhwng hynny a'r ffaith fod rhywun arall yn talu, dwnim faint o werth fydd i'r fendith.
Gofynnodd Namrata, tywysydd y criw yn India, beth on i wedi teimlo. Roedd yn brofiad yn sicr, ond mae'n siwr mai apelio ar lefel esthetig, theatrig oedd y ddefod. Wedi'r cyfan 'ddeallais i fawr ddim o'r geiriau ac yn ein traddodiad y gair sy'n bwysig. Ar y diwedd cefais i ymweliad sydyn â delwedd o'r dduwies (roedd rhaid mynd allan wysg ein cefnau rhag cefnu ar y ddelw). Cawsom rupee lwcus, pethau da a chadwyn o farigolds am fy ngwddw i fynd adra.
Golchi'r Ganga
Ar ôl cawod i olchi'r Ganga a baw'r palmentydd o nhraed a nghoesa (ron i mewn at fy mhenagliniau yn troelli'r tân hefo George Michael) cawsom ni'r bwyd gorau hyd yma, yn sych a sbeisi.
Dydd Mercher 13 Mehefin
Gyrrwyr Kanpur
Am fod ein gyrrwyr wedi teithio drwy'r nos roedden ni wedi cymryd tacsi am y diwrnod – roedd hwn yn hoff o'i gorn hefyd ac yn gyrru'r ffordd anghywir lawr ffordd ddeuol i gyrraedd rhywle lle gallai groesi i'r ochr oedd o'n dymuno mynd arni! Mae pobol Kanpur hyd y gwela' i, yn gyrru'n waeth na phobol Delhi hyd yn oed – o leia maen nhw'n cadw at ochr gywir y lôn (ar y cyfan). Ar y ffordd nôl i'r gwesty, stopion ni i ffilmio teulu o foch yn byw mewn gwter ochr lôn. Dros y ffordd roedd siop yn gwerthu geifr – ond nid fel anifeiliaid anwes.
Yr oes o'r blaen
Ar ôl cinio aethon ni allan i'r wlad i bentre bach Madarpur. Dyma fyd arall – lôn frics neu bridd yn arwain trwy'r caeau a rheini'n cael eu dyfrio gan ffosydd llawn dŵr du oherwydd y llygredd ddaw lawr yr afon o ddiwydiant lledr Kanpur. Roedd yn amlwg fod car yn olygfa reit brin, ac roedd rhai o'r plant heb gerpyn amdanynt. Dyma'r oes o'r blaen go iawn – gwelsom drafaeliwr saris yn rhoi cyflwyniad i griw o ferched dros handlebars ei feic. Gwelsom drafaeliwr cornfflecs ar ei feic hefyd. Roedd byffalo dŵr ymhob man, ac yn yr ardal hon wrth hel tail mae nhw'n gwneud nhw'n siapau hirgul. Roedd y pentrefi'n amlwg yn dlawd ond roedden nhw'n lanach o beth coblyn na'r dinasoedd. Roedd pwmp dŵr newydd gan bob un – mae'n debyg am nad yw dŵr yr afon yn ffit i yfed bellach. Mae Madarpur yn bentre a'i adeiladau hefo lle i fyw ar y toeau a sawl gwely rhaffau o flaen y tai.
Helfa fain Afon Ganga
Dilynon ni'r pysgotwyr i lawr at yr afon heibio'r cychod tun oedd yn cael eu hadeiladu a theml fechan. Aeth y dynion i bysgota, roedd y plant yn casglu tail byffalo gyda'u dwylo, a'r rhai hŷn yn gyrru'r byffalo ar draws yr afon, a nhwtha'n anadlu'n drwm yn y dŵr. Roedd yn dangnefeddus – ond helfa fain gafodd y sgotwyr.
Hyd cae rygbi ydi'r afon yma o ran ei lled, ac mae'n fas iawn – roedd y dynion yn gallu casglu'r rhwydi sgota a nhwtha mond at eu canol 30-40 llath allan o'r lan. Does dim llif i sgwrio'r llygredd allan ac mae'n deud ar y pysgod – a bywoliaeth y pentre. Dau bysgodyn o werth gawsent a rhyw silidons a nifer o grwbanod dŵr. Cawson nhw fwy o fagiau plastig na dim – ond yn lle mynd â nhw i'w llosgi, roedden nhw'n gollwng nhw nôl i'r dŵr! Gwelon ni sawl pysgodyn marw yn yr afon ond fel dywedodd Krishna mewn cyfweliad, pan oedd o'n hogyn roedd yn cofio'i dad angen trol a byffalo i fynd a'r helfa i'r farchnad.
Dydd Iau 14 Mehefin
Mae llawer o Indiaid yn amneidio'u cytundeb mewn ffordd wahanol iawn i ni – rhai yn siglo'u pennau mewn ffigur '8', - ond roedd Dr Pandey Soe yn ysgwyd ei phen yn araf i arwyddo bod hi'n cytuno. Gadael ein gwesty am 8 gan ffarwelio am y tro ola â'r boi mewn tyrban sy'n sefyll wrth y drws yn unswydd i'ch saliwtio wrth ddod mewn.
Gwlad a thref
Wrth yrru trwy'r ddinas i'r lleoliad cynta, dyma fyfyrio ar y gwahaniaeth mawr o ran glendid rhwng gwlad a thref. Cyfuniad o dlodi a bod yn ddiarffordd mae'n debyg - tydi'r nwyddau wedi'u lapio mewn plastig ddim yn cyrraedd y wlad i'r un raddau. Mae'n siwr fod y ffaith fod dim ceir a'u mwg a'u holew a'u holwynion yn codi'r llwch yn cadw'r lle'n fwy ffres – ond efallai fod pobol y wlad yn lanach a dyna fo.
Y swastika Hindw
Mae wedi cymryd wythnos dda i arfer â gweld cymaint o swastikas ar hyd y lle ar demlau, yn y ghats, ar flaenar bysus a loriau – ond wrth gwrs, rhywbeth sy'n dod â lwc i'r Hindw ydi o a nhw oedd bia fo gynta. Mae'r holl fudreddi a sbwriel o gwmpas y ghats yn Kanpur wedi gwneud i ni deimlo'n reit fflat – ddim fod o'n waeth na dim dwi di gweld ar hyd yr wythnos, ond roedd Bario Ghat fel capel sydd ar fin cael ei droi'n warws carpedi – lle di-raen a'r afon fel petai wedi ymwrthod â hi gan fod y lan bellach gryn ganllath oddi wrthi. Ar ôl ffilmio'n fanno, symud o'na wrth i deulu ddechrau cario pren ar gyfer seremoni amlosgi ar y traeth a'r corff yn marigolds i gyd hyd y gallwn weld o'r fath bellter...
« Llai
